TAJUK 6: PENGURUSAN BILIK DARJAH

PENDAHULUAN

      Menurut (Bosch, 2006), pengurusan bilik darjah bermaksud bagaimana guru dan pelajar bekerja, bagaimana mereka saling berkerjasama dan bagaimana pengajaran dan pembelajaran berlaku. Mok Soon Sang (2011) menyatakan pengurusan bilik darjah adalah satu proses pembentukkan suatu alam pembelajaran serta usaha untuk mengekalkannya dimana iklimnya kondusif untuk pelaksanaan proses pengajaran dan pembelajaran agar objektif yang ditetapkan tercapai. Noraini Idris (2009) pula menyatakan pengurusan bilik darjah melibatkan pembinaan suasana pembelajaran yang terbaik dalam bilik darjah bagi meningkatkan motivasi pelajar dan memperkembangkan sikap tanggungjawab serta kebolehan untuk membuat perancangan sendiri.

      Bilik darjah merupakan persekitaran pembelajaran yang merangkumi aspek pelajar, guru, ruang dan alat pembelajaran. Persekitaran bilik darjah banyak mempengaruhi perkembangan pelajar. Oleh itu guru perlu bijak mengaplikasikan pelbagai strategi, kaedah dan teknik untuk membantu proses perkembangan pelajar. Pengajaran dan pembelajaran yang berkesan tidak dapat dipisahkan dengan penggunaan alat dan bahan bantu mengajar yang sesuai dalam bilik darjah. Suasana bilik darjah yang menarik dan ceria akan merangsang minat pelajar untuk terus melibatkan diri dengan aktif dalam proses pengajaran dan pembelajaran yang dilaksanakan.

         Secara amnya bilik darjah merupakan bilik-bilik di sekolah iaitu tempat dimana sekumpulan pelajar atau murid mengikuti sesi pelajaran atau belajar sesuatu mata pelajaran yang diajar oleh guru. Konsep bilik darjah berubah dari semasa ke semasa mengikut perkembangan pendidikan. Konsep bilik darjah biasanya ditafsirkan mengikut fungsi pendidikan atau ciri penyusunan fizikal. Namun untuk konsep yang lebih luas, bilik darjah tidak semata-mata merupakan ruang untuk proses pengajaran dan pembelajaran, tetapi mencakupi murid-murid dan guru yang belajar dan mengajar serta berinteraksi di dalamnya. Maka, bilik darjaha merupakan satu organisasi yang sangat mudah yang terdiri daripada guru dan sekumpulan pelajar mempunyai matlamat dan harapan yang sama.

Menurut Khalid Ismail, Ibrahim Tamby Chek & Baharudin Omar : pengurusan bilik darjah merupakan satu proses yang memerlukan guru mengurus bilik darjah agar aktiviti pengajaran dan pembelajaran yang berkesan dapat dijalankan. Tugas mengurus bilik darjah termasuk juga aktiviti mengatur reka letak fizikal dan mewujudkankomuniskasi serta interaksi di kalangan pelajar dan guru (ms 2).

 ISI PENTING

Faktor Fizikal Bilik Darjah

     Faktor pertama yang mempengaruhi suasana bilik darjah adalah persekitaran fizikal. Intipatii pengajaran melibatkan guru berinteraksi dengan murid dan kurikulum. Namun begitu terdapat secara kurang disedari, banyak perkara lain yang menyumbang ke arah kejayaan pengajaran dan pembelajaran. Kerusi, meja, almari, papan kenyataan, poster, komputer, papan tulis, buku, pensel dan semua alat tulis yang digunakan kesemuanya memainkan peranan yang tersendiri ke arah kecemerlangan pembelajaran (Akhiar Pardi & Shamsina Shamsuddin, 2011).

     Mewujudkan bilik darjah yang selesa merupakan faktor yang terpenting dalam pengurusan bilik darjah. Bilik darjah yang menarik adalah kondusif untuk pembelajaran. Susunan peralatan dan kemudahan dalam bilik darjah seperti kerusi-meja, buku rujukan,pusat pembelajaran, bakul sampah, papan tulis dan lain lain akan membantu keberkesanan proses pengajaran dan pembelajaran serta mengekalkan disiplin murid-murid dalam bilik darjah. Sebagai rumusan, suasana fizikal bilik darjah yang boleh meningkatkan keberkesanan pengajaran dan pembelajaran ialah penyusunan kerusi-meja murid mengikut kumpulan yang sesuai akan memudahkan interakssi di antara murid dengan murid dan guru dengan murid. Suasana di bilik darjah yang dihiasi dan diatur kemas dengan pelbagai carta,gambar dan alat bantu mengajar. Saiz bilik yang mencukupi memberi keselesaankepada murid-murid untuk menjalankan pelbagai aktiviti kumpulan atau permainan.Tingkap dan pintu yang mencukupi untuk pencahayaan dan pengedaran udara dengan baik. (Akhiar Pardi & Shamsina Shamsuddin, 2011).

Jenis Pusat Pembelajaran

Maksud pusat pembelajaran secara langsung ialah pengurusan sudut dan ruang pembelajran mestilah dikelolakan dalam keadaan yang kemas dan teratur serta dilengkapkan dengan bahan-bahan pembelajaran yang sesuai digunakan oleh murid-murid yang menjalankan aktiviti pembelajaran. ( Akhiar Pardi & Shamsina Shamsuddin, 2011). Selain itu, Beatty (2007) dalam kajiannya mendapati kemahiran interpersonal dan intrapersonal dalam elemen kecerdasan emosi adalah sangat perlu bagi melahirkan pemimpin instruksional yang berkesan.

Bahan Pembelajaran

     Bahan pembelajaran merupakan komponen penting yang harus dipersiapkan oleh  guru sebelum melaksanakan kegiatan belajar dan pembelajaran. Kelengkapan bahan pembelajaran akan membantu guru dan murid dalam proses pembelajaran di dalam bilik darjah. Lebih dari itu, bahan pembelajaran merupakan komponen yang sangat penting bagi menentukan tercapainya tujuan pengajaran dan pembelajaran.

     Bahan pembelajaran yang lengkap dan disusun secara sistematik dapat mewujudkan proses pengajaran dan pembelajaran yang efektif dan efisien. Kualiti bahan pembelajaran juga merupakan salah satu faktor penentu bagi proses pengajaran dan pembelajaran untuk mencapai tujuannya. Oleh hal itu, bahan pengajaran merupakan suatu unsur yang sangat penting yang harus mendapat perhatian semua guru dalam pelaksanaan kegiatan pengajaran dan pembelajaran di dalam bilik darjah sehingga tujuan pembelajaran yang diinginkan dapat tercapai.

      Guru sebagai pelaksana pendidikan dalam proses pengajaran dan pembelajaran dituntut untuk mampu menghasilkan bahan pembelajaran yang berkualiti dan berkesan. Bahan pembelajaran berkualiti yang dimaksudkan adalah bahan pembelajaran yang dapat membantu menjawab permasalahan serta memenuhi keperluan murid dalam pembelajaran. Oleh sebab itu, bahan pembelajaran seharusnya dapat memberikan pengetahuan, keterampilan, serta nilai dan sikap yang harus dipelajari murid untuk mencapai standard kompetensi yang telah ditentukan.

Pengurusan Sumber Pembelajaran

     Pengurusan sumber bermaksud satu proses memilih, menyusun, mengguna dan menyimpan bahan serta alat supaya proses pengajaran dan pembelajaran sempurna. Guru yang mahir dalam mengurus sumber dapat mewujudkan suasana pembelajaran yang menarik dan seterusnya dapat merangsang pembelajaran murid dalam bilik darjah.

     Dalam bidang pendidikan, sumber ialah segala bahan dan alat yang dapat membantu guru untuk mencapai objektif pengajaran dan pembelajaran yang berkesan. Objektif pengurusan sumber adalah untuk membantu guru untuk mewujudkan persekitaran pendidikan yang sistematik dan teratur. Melalui temu bual yang dilaksanakan, responden mengatakan bahawa objektif utama pengurusan sumber pembelajaran dalam bilik darjah  di sekolah tersebut adalah untuk memastikan guru-guru memaksimumkan penggunaan sumber yang telah diperuntukkan dalam kelas.

    Objektif pengurusan sumber yang seterusnya pula adalah untuk menimbulkan minat dan semangat murid untuk belajar. Pengurusan sumber yang berterusan dalam bilik darjah mampu membangkitkan semangat para pelajar untuk belajar.  Selain itu, pengurusan sumber pembelajaran juga bertujuan untuk memastikan aktviti-aktiviti bilik darjah berjalan tanpa gangguan. 

Peranan Guru Dalam Melahirkan Persekitaran Bilik Darjah Yang Kondusif

a       -   Kedudukan meja pelajar

b        -Alat bantu mengajar (ABM)

c       -  Papan kenyataan

Interaksi bermaksud pengaruh atau aksi dua hal. Dalam proses ini, seorang individu berinteraksi dengan individu-individu yang lain atau bahan-bahan di dalam persekitaran dengan tujuan mempengaruhi satu sama lain di dalam bilik darjah.

      Terdapat 3 jenis pola interaksi iaitu:

   1. Interaksi sehala -interaksi sehala daripada guru kepada murid.

   2. Interaksi dua hala -interaksi dua hala antara guru dengan murid atau

       murid dengan murid

   3. Interaksi pelbagai hala -interaksi antara guru dengan murid, murid dengan

       murid dan murid dengan guru.

Pengurusan Disiplin dalam Bilik Darjah

Disiplin dalam bilik darjah penting kerana salah satu unsur utama kejayaan dalam proses pembelajaran. Menurut Lindgren (1976) menghuraikan bahawa disiplin membawa maksud hukuman dan kawalan untuk mematuhi tatatertib. Menurut Oliva (1956) disiplin merujuk kepada kawalan diri, kawalan dari luar, patuh kepada autoriti, keadaan bilik darjah yang teratur.

Tujuan disipilin adalah untuk melahirkan sifat yang rasional, mewujudkan keyakinan diri dan ketabahan hati seseorang itu untuk mengikut peraturan-peraturan yang diterima umum.

Punca Disiplin

Kebosanan - guru gagal menyediakan aktiviti yang menarik, mencabar dan sesuai dengan tahap pencapaian pelajar.

Pengurusan lemah – penyediaan guru yang lemah seperti bahan bantu visual guru yang bermasalah atau guru tiada pengalaman mengendalikan alat bantu, terlalu banyak halangan yang menganggu kelancaran pelajaran.

Tahap kesukaran – pelajar mengalami kesukaran menyiapkan tugas mungkin kerana terlalu sukar, kurang jelas, dan penggunaan bahasa yang tidak sesuai serta tempoh masa terlalu

Keliru – pelajar keliru dengan penjelasan guru, guru tidak memberitahu secara jelas dan menerangkan apa yang diinginkan daripada pelajar

Keyakinan – harga kendiri akedemik rendah dimana pelajar akan kurang yakin pada diri sendiri.

Jenis-Jenis Disiplin

(a) Disiplin antara Guru

Bertanggungjawab menentukan peraturan-peraturAn bilik darjah dan memastikan pelajar patuhi. Melalui disiplin antara guru, guru punyai kuasa mutlak atas kawalan, arahan, pengurusan dan hukuman berlandaskan peraturan yang ditetapkan.

(b) Disiplin arahan kerja

Diwujudkan apabila sesuatu tugas yang diberikan oleh guru perlu diselesaikan dalam masa yang ditetapkan mempunyai ciri motivasi yang positif kerana disiplin jenis ini dapat menggalakkan murid menyelesaikan tugasan untuk kebaikan dan kepentingan sendiri.

(c) Disiplin Arahan Kumpulan

Disiplin yang diwujudkan antara ahli berdasarkan kepada norma, nilai dan kepercayaan ahli-ahli. Oleh itu, tingkah laku pelajar dikawal semasa interaksi antara rakan guru perlu memberi bimbingan kepada ketua kumpulan supaya nilai dan kepercayaan disemai dalam ahli kumpulan

(d) Disiplin Arahan Diri

Yang melibatkan diri pelajar bagi mematuhi peraturan. Biasanya wujud secara tidak sedar apabila pelajar mencapai kematangan, boleh berfikir secara rasional. Boleh juga dipupuk melalui latihan dan bimbingan guru seperti menerangkan kepentingan dan kebaikan peraturan, hormat-menghormati, timbang rasa, toleransi dan kerjasama.

 RUMUSAN

Kesimpulannya, pengurusan bilik darjah merupakan elemen yang sangat penting dalam sesebuah sekolah bagi melahirkan pelajar yang cemerlang daripada segala aspek. Pengurusan bilik darjah merupakan tugas penting yang memerlukan pengetahuan, kesabaran, kemahiran dan komitmen yang tinggi bagi mencapai kesan yang hebat seperti yang diharapkan. Bagi menjadi seorang pengurus bilik darjah yang mantap seseorang guru mahupun bakal guru harus mendapatkan maklumat yang secukupnya berkaitan dengan bilik darjah. Hal ini kerana seorang guru yang lengkap akan dapat melaksanakan pengajaran dan pembelajaran dengan baik dan berkesan, begitu juga halnya dengan pengurusan bilik darjah yang strategik akan menghasilkan proses penjagaran dan pembelajaran yang berkesan dalam bilik darjah.

Rujukan :

1.      Abd. Rahim Abd. Rashid (1999), Profesionalisme Motivasi Pengurusan Bilik Darjah, Utusan Publication & Distribution Sdn. Bhd.

2.      Akhiar Pardi & Shamsina Shamsuddin (2011), Pengurusan Bilik Darjah & Tingkah Laku, Freemind Horizons Sdn. Bhd.

3.      Khalid Ismail, Ibrahim Tamby Chek & Baharudin Omar (2005), Pengurusan Bilik Darjah dalam Konteks Pengajaran dan Pembelajaran Perakaunan, Prentice Hall Pearson Malaysia Sdn. Bhd.

4.      Mok Soon Sang (2009), Pengurusan Bilik Darjah & Tingkah Laku, Penerbitan Multimedia Sdn. Bhd.

5.      Pengurusan Bilik Darjah (1994), Dewan Bahasa dan Pustaka Kementerian Pendidikan Malaysia Kuala Lumpur.